De hofnar, de profeet en de klokkenluider; countervailing power in de bestuurskamer.

Hoe houden we bestuurlijk evenwicht? Met veel regels? Met veel evaluaties? Met veel goede intenties? Met opleidingen voor toezichthouders? Maar er is meer dan dat.

Ik doel hier op countervailing power en tegengeluid. Wanneer we kijken naar de VS en Rusland dan zien we dat daar geen hofnarren meer zijn, uitsluitend vazallen. Dat is het grote risico, niet zozeer de in dit geval President. Alle verhalen over zonnekoningen in de bestuurskamer en hun ondergang gaan hierover. 

De vraag hoe tegengeluid te organiseren is, is van alle tijden en daarom is het interessant om te zien hoe machtscentra dat vroeger deden.

Soevereine koningen hadden een c. Deze – vaak zeer intelligente, goed opgeleide – persoon met een hoog IQ en EQ had de rol om met humor of venijn standpunten in te brengen die niemand anders in kon brengen. Het was maar de hofnar. Maar ondertussen deed zijn rol goed werk. Het tegengeluid kwam op tafel. Het groepsdenken werd doorbroken en de autoritaire heerser kon zonder gezichtsverlies zijn standpunt aanpassen.

Verder terug in de tijd komen wij profeten tegen. Vaak buitenissige personen die als het te dol werd met een beroep op God de koning probeerden tot de orde te roepen. Het Oude Testament heeft hier schitterende verhalen van. De profeet was niet bedreigend en had daardoor toegang tot de koning, het hoogste gezag.

Wie is binnen uw Raad van Toezicht de hofnar? Harold Naus van Cardano hield ons laatst in een sessie voor dat je die rol ook bewust kunt laten rouleren. En heeft u als Raad zicht op wie deze rol inneemt binnen de organisatie? Is dat misschien de klokkenluider of is dat toch de Antichrist?

Regels, evaluaties, intenties, opleidingen; het is allemaal relevant voor good governance. Maar denk ook eens aan een hofnar. Die zou wel eens het echte verschil kunnen maken.

P.S. Hofnarren en profeten eindigden vaak gewelddadig wanneer zij hun hand overspeelden. Dus houdt een oogje op ze. Ze zijn het waard. 

 

Door Maarten den Ottolander

Hemingway

creating tomorrow's governance