Take-Aways Forum Insights in Innovation 7 september 2017

Innovatie en toezichthouden: "Het is een rommelig pad."

En vijf andere inzichten voor toezichthouders naar aanleiding van de Forumbijeenkomst Insights in Governance of Innovation van 7 september 2017

 Hemingway’s Forumbijeenkomst Insights of Innovation bood een breed overzicht van de verschillende vormen van innovatie, de dilemma’s die daar mee gepaard gaan en de impact voor het vak toezicht.

 De boodschap was duidelijk. De wereld verandert, heel rap en organisaties en aandeelhouders hebben recht op toezichthouders die een kundige gesprekspartner en toezichthouder zijn op het onderwerp innovatie en digitalisering. Beide terreinen zullen in hoge mate de continuïteit van organisaties gaan bepalen en daar staan commissarissen voor.

 Geen zorgen. Hemingway Professional Governance heeft een tal aan experts gevraagd hun lessen op basis van kennis en ervaring met u tijdens het Forum te delen. Sprekers waren Frans Nauta (Berkely University), Jonas van Stekelenburg (CEO Schiphol Cargo), Elfrieke van Galen (CEO The Rock Group en meervoudig commissaris), Marcel Wubbolts (CEO Corbion), Rob Ruijter (meervoudig commissaris), Tom Bakkum (directeur Climate KIC), Don Ginsel (CEO Holland Fintech) en Theo Huibers (CEO Thaesis en meervoudig commissaris).  Hieronder leest u onze belangrijkste take-away’s van het Forum, die wij u als commissaris aanbevelen om mee aan de slag te gaan. Er zijn nog meer Forums in de maak.

 1.   Fundamenten van Innovatie.

Forum_innovation

Het geeft een beter overzicht op het begrip innovatie wanneer wij de verschillende modellen van innovatie onderscheiden: Incrementeel, Transformationeel, Open en Disruptief. Maar dan begint het pas. Want er zijn natuurlijk mengvormen en sommige ontwikkelingen lijken op innovatie, maar zijn gewoon verbeteringen. En hoe herken je disruptieve innovatie, waar komt het vandaan? Door heel goed de buitenwereld naar binnen te halen; ook een belangrijke rol van toezichthouders. En door ook de organisatie te bevragen op zijn vermogen om te kunnen anticiperen of op zijn minst snel te kunnen reageren op nieuwe (disruptieve en technologische) ontwikkelingen. Die vraag niet stellen betekent eigenlijk onbehoorlijk toezicht.

Voor strak management in onvoorspelbare tijden is veel te zeggen, maar het belemmert ook de innovatie; het is bijna een paradox. Frans Nauta besloot zijn relaas met de opmerking; “Innovatie komt zelden voort uit een corporate visie; het is eigenlijk een rommelig pad”. Toezicht daarop houden vraagt een andere oriëntatie, waarbij control en experimenteren hand in hand gaan. Dat is een nieuw speelveld waar ook toezichthouders mee moeten leren omgaan.

 2.   Incrementele innovatie

Incrementele innovatie

Innovatie hoeft niet altijd meteen spectaculair te zijn. Gewoon stap voor stap kan ook heel strategisch en vernieuwend zijn. Verduurzaming was de vernieuwing bij Schiphol, waarbij het uitgangspunt was: het businessmodel van innovatie moet opleveren en simpel beginnen. Genoeg laaghangend fruit, waarbij het besef van vernieuwing en verbetering diep in de organisaties gedragen moet zijn. Krijg daar maar eens zicht op als commissaris.

De vraag die bij deze strategie opkomt is of je dan geen doorbraak-innovatie mist. Ondanks de keuze voor in dit geval incrementele innovatiestrategie is het verstandig als commissaris erop toe te blijven zien dat de organisatie ook alert blijft op die andere innovatiestrategieën. Onze spreker Jonas van Stekelenburg (CEO Schiphol Cargo) gaf duidelijk aan dat de gekozen innovatiestrategie moet passen bij de organisatie.

De scheidlijn tussen gewone verbetering of innovatie is dun en vraagt dus om een inhoudelijke discussie. Hier gaf commissaris Elfrieke van Galen aan dat basiskennis van innovatieprocessen voor commissarissen van belang is, ook om de juiste procesvragen van innovatie te kunnen stellen en de antwoorden te kunnen duiden.

 3.   Transformationele innovatie

Transformationele innovatie

Deze strategie kenmerkt zich door bewust op weg te gaan van het huidige naar een nieuw businessmodel. Daarmee is productontwikkeling iets anders dan transformatie; dit laatste gaat veel verder en vraagt inzicht in de verschuivingen in sector en markt waar de organisatie in moet overleven. Spannend is hierbij de rol van toezichthouders om én behoudend én aanjagend te zijn. Telkens moet de vraag gesteld worden waarom volgen we deze strategie en zijn de processen waarlangs deze vernieuwing plaats vindt goed ingeregeld. Dan moet je er wel iets van begrijpen, want alleen procesvragen stellen is onvoldoende. Onze spreker Marcel Wubbolts CEO van Corbion gaf aan dat elke innovatiestrategie een andere aansturing behoeft en dat commissarissen daar voldoende oog voor moeten hebben. Zo zijn de besluitvormingsprocessen bij transformationele anders dan bij disruptieve innovatie. Rob Ruijter die als ervaren commissaris op dit terrein aanschoof gaf terecht aan: Better proximately right than precisely wrong”. Maar dat vraagt ook om een nieuwe mind set.

 4. Open Innovatie

 Open innovatie klinkt heel aantrekkelijk en wordt vaak gezien als de weg naar de vooruitgang, maar het vraagt om solide business proposities en een community waarin vertrouwen een belangrijke rol speelt. Het betekent ook dat het “knuffelgehalte” aan het begin al snel vervangen moet worden door een gezond economisch gehalte. Om dat te duiden vraagt om de competentie om kwaliteit te herkennen. Commissarissen spelen hierin een belangrijke rol. Waar gaan zij in mee en waar zetten zij hun voet dwars. Die laatste rol is ondankbaar in een innovatieve omgeving maar wel essentieel.

Open innovatie

De fasering van 1)exchange of ideas naar 2)funding naar 3)governance is een vrij gebruikelijke route, waar ook commissarissen oog voor moeten hebben. Parallel aan deze ontwikkeling evolueert de 1)RvA naar een 2)meewerkende RvC naar een 3)meedenkende actieve RvC. En dat kan weleens botsen met de meer afstandelijke rol van toezichthouders. Onze spreker Evert Greup gaf aan dat er een andere dynamiek is in een omgeving van Open innovatie en dat traditionele governance verhoudingen daar verschuiven. Het is Governance of Innovation én Innovation of Governance. Tom Bakkum van Climate KIC ziet zijn organisatie als de katalysator van open innovatie om deze complexe en zeer uitdagende omgeving te ondersteunen. Opmerkelijk bij open innovatie is - waar vele ideeën samenkomen en gedeeld worden - dat leeftijd niet bepalend is voor hiërarchie. Het is de kwaliteit van een idee in de knop, de kracht van executie en het juiste situationele toezicht (dichtbij, afstand, inhoudelijk, proces etc.) dat open innovatie trajecten tot een succes maken. Commissarissen hebben daar een bijna bepalende rol in.

5.   Disruptieve Innovatie

Bij disruptie staat centraal: The unknown is unknown; een zwart gat. En daarmee omgaan vraagt om een andere mind set dan waarmee ons onderwijssysteem ons vormt. Door vroeg te specialiseren op basis van een achterhaald onderwijsmodel leren wij onvoldoende de dingen anders te doen, omgaan met the unknown, buiten onze comfortzone waarin wij zijn vergroeid. Disruptieve innovatie heeft alles te maken met angst en weerstand zoals onze spreker Don Ginsel (CEO Holland Fintech) het gezelschap voorhoudt. Ons denkraam voldoet niet meer en dat is bedreigend voor management en toezichthouders. Het is als het ware de klassieke rouwcurve die zich ook hier voltrekt. De stelling is dat ook commissarissen daarin zitten. Ontkenning, gevoel van onmacht dat zich - als zij hun ervaring en kennis niet meer als per definitie relevant zien - ontwikkelt naar nieuw vertrouwen en lef om met elkaar een antwoord te vinden op de zwarte zwanen die op elk moment van elke kant aan kunnen komen zwemmen. Je ziet het niet aankomen en toch moet je voorbereid zijn op het unknown. Het zijn spannende tijden. 

Open innovatie 2

Hemingway

creating tomorrow's governance